Aandelen

Vroegmodern kapitalisme in de Republiek

Locatie: Oost-Indisch huis, Amsterdam

In 1660 bezoekt de Duitse reiziger Philipp von Zesen Amsterdam. Hij is overdonderd door de levendigheid in de stad en de statige huizen en panden. Over één gebouw in het bijzonder schrijft hij later in zijn aantekeningen, dat het ‘zo sterk gebouwd is, dat ze onvergankelijk schijnt’. Hij heeft het over de eerste effectenbeurs voor de handel in aandelen ter wereld: de beurs van Hendrick de Keyser.

Een goed voorbeeld van een vroegmodern kapitalistische organisatie uit de tijd van de Republiek, is de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). De VOC is een unieke constructie die op 20 maart 1602 tot stand komt: een particuliere onderneming met winstoogmerk, die onder toezicht van de overheid staat en als tegenprestatie het mandaat heeft om oorlog te voeren in naam van de Republiek. De VOC groeit uit tot een handelsorganisatie die haar gelijke niet kent. De onderneming heeft een dubbelzinnige erfenis van welvaart en bloei, en van geweld en moord. Heel wat volkeren in het Verre Oosten leggen het af tegen de agressie van de VOC.

De VOC komt tot stand met het geld van zowel rijken als armen. Een maand lang kunnen mensen van heinde en verre aankloppen bij de woning van koopman Dirck van Oss om een aandeel in de VOC te kopen. Zij hopen dat een aandeel hen uiteindelijk wat opbrengt. De onderneming verkoopt voor het eerst in de geschiedenis vrij verhandelbare aandelen. In het oude Bushuis vindt de officiële uitgifte van deze aandelen plaats. Daarnaast ligt het Oost-Indisch huis. De Amsterdamse kamer van de VOC houdt op deze plek kantoor. Het Bushuis van toen staat er niet meer maar het Oost-Indisch huis is nog altijd te bezoeken.

Meer informatie:

  • Han van der Vorst, Een bijzonder land. Het grote verhaal van de vaderlandse geschiedenis, Amsterdam 2008.
  • Lodewijk Petram, De bakermat van de beurs. Hoe in zeventiende-eeuws Amsterdam de moderne aandelenhandel ontstond, Amsterdam 2011.
  • Joris Moes, Amsterdam en de VOC, Amsterdam 2002.