De Hanze

Een internationaal handelsverbond

Locatie: De koggen van Kampen

In de modder bij Kampen ligt een bijzonder scheepswrak uit de middeleeuwen: een kogge. Dit type schip vervoert voornamelijk bulkgoederen. Producten als rogge, stokvis, zout, haring en pek worden per kogge van Kampen en andere Hanzesteden naar gebieden langs de Oostzee vervoerd en vice versa.

In de middeleeuwen komen de Hanze op. Dit zijn samenwerkingsverbanden tussen kooplieden en steden. Hiermee beschermen de koopmannen en steden hun handel en tegelijkertijd breiden zij hun handelsnetwerk uit. Oude Hanzesteden binnen de grenzen van het huidige Nederland zijn onder meer de IJsselsteden Kampen, Zutphen, Zwolle en Deventer. Het Hanzenetwerk waar de IJsselsteden zich bij aansluiten reikt dan van het huidige Finland en Rusland (Novgorod) tot aan de mondingen van de Maas, Rijn en Theems, met het Duitse Lübeck aan de Oostzee als centrum.

Kooplieden binnen het Hanzeverbond laten hun handel voornamelijk in koggen vervoeren. Dit zijn korte brede schepen, gemaakt naar het voorbeeld van oude Vikingschepen. In 1200 wordt de kogge aan de Oostzee ontwikkeld. Het schip is toonaangevend tot midden vijftiende eeuw. In het grote ruim kan men wel honderd karrenvrachten bergen. In Nederland en België zijn tientallen koggeschepen teruggevonden. Nog steeds dragen steden aan de Oostzee de kogge in hun wapen.

De motor achter de Hanze-economie is een zilverkleurig visje: de haring. Elk jaar zwemmen scholen van deze vissen het Skagerrak binnen en raken voor de kust van Schonen, nu de zuidelijkste provincie van Zweden, verstrikt in de netten van de vissers. Na de vangst worden de vissen met zout in tonnen geconserveerd en in de koggen geladen. De gezouten haring is in de tijd van de Hanze mateloos populair. Maar het visje betekent uiteindelijk ook de ondergang van het Hanzeverbond. Naar verloop van tijd nemen de Hollanders en de Zeeuwen, allebei buiten het Hanzenetwerk, de handel in haring over. De Hanzesteden laten het er niet bij zitten maar in een conflict leggen ze het af tegen de Hollanders.

Meer informatie:

  • Han van der Vorst, Een bijzonder land. Het grote verhaal van de vaderlandse geschiedenis, Amsterdam 2008.
  • E. Lamberts en J.C.H. Blom e.a., Geschiedenis van de Nederlanden, Baarn 2007.