Migratie

Rotterdam: van modderige delta tot poort van Europa.

Locatie: Wilheminakade in Rotterdam

Tientallen containerschepen per dag en ruim 400 miljoen ton overslaggoederen per jaar: de Rotterdamse haven is een van de grootste industriële havens ter wereld. Via rivieren als de Waal, de Rijn en de Maas vinden allerlei goederen hun weg naar het Europese achterland. Van bulkgoederen als olie, metaal en steenkool tot tv’s, auto’s en huisraad: het wordt allemaal over de rivieren vervoerd. Begin twintigste eeuw zijn het echter niet alleen goederen die via de haven van Rotterdam doorvoer vinden. Miljoenen Europeanen wagen de oversteek naar het beloofde land: Amerika. Voor velen van hen begint de trans-Atlantische oversteek in Rotterdam, op de Wilhelminakade.

Vol spanning staan mensen uit allerlei delen van Europa op de kade. Er klinkt een kakofonie van talen: Oost-Europese klanken vermengen zich met het mediterrane geluid. Sommigen hebben grote koffers, anderen niet meer dan een plunjezak. Velen zijn per trein Rotterdam binnengekomen. Weldra zullen ze Europa met een schip van de Holland Amerika Lijn verlaten. Ze willen oorlogen, vervolgingen, armoede en epidemieën achter zich laten om een nieuw leven op te bouwen.

Antoine Plate (1845-1927) en zijn partner Otto Reuchlin (1842-1924) richten in 1871 de NV Nederlands-Amerikaansche Stoomvaart Maatschappij op. De maatschappij wordt later bekend als de Holland Amerika Lijn (HAL). Het bedrijf richt zich op de trans-Atlantische vaarroute naar Amerika. Als de emigratiegolf van begin twintigste eeuw inzet, begint ook het succes van de HAL. In 1901 opent het bedrijf op de Wilhelminakade een nieuw hoofdkantoor. Aan de kade komen loodsen en vertrek- en aankomsthallen. Op initiatief van Reuchlin opent de HAL ook een speciaal landverhuizershotel. Hier verblijven emigranten uit heel Europa tot hun schip afmeert. En door de afgelegen locatie wordt de kans op epidemieën in de stad zelf verkleind. Onder leiding van Reuchlin groeit de HAL uit tot een van de grootste bedrijven van Rotterdam. Het is van groot belang geweest in het vervoer van Europeanen op de trans-Atlantische lijn.

Eind negentiende eeuw moet Rotterdam stappen zetten om mee te blijven doen in de Europese scheepvaarteconomie. Schepen steken steeds dieper en kunnen de haven van Rotterdam niet meer bereiken. Ondertussen krijgen de Amsterdammers hun Noordzeekanaal en groeien de havens van Antwerpen en Hamburg. Op aandringen van Rotterdamse ondernemers en bestuurders legt de staat de Nieuwe Waterweg aan. Het is niet meteen de sleutel tot succes; door verzanding duurt het nog lang voordat het kanaal goed functioneert. Maar de ontwikkeling van de Rotterdamse haven is ingezet, vooral door de stimulans van een nieuwe generatie Rotterdamse havenbaronnen en ondernemende transporteurs als Reuchlin en Plate.

Meer informatie:

  • Nederland van boven, seizoen 1, aflevering 2: De hongerige muil van Europa.
  • Nico Guns, Holland Amerika Lijn. Beknopte geschiedenis van een rederij (2004).
  • J. C. Visser, Rotterdamse ondernemers 1850 – 1950 (2002).